Wał przegubowo-teleskopowy WOM: dobór długości, smarowanie i bezpieczeństwo

Wał

Krótko: wał przegubowo-teleskopowy musi mieć odpowiednią długość, zakres pracy i klasę wytrzymałości do maszyny, regularnie smarowane krzyżaki i rury oraz kompletną osłonę. Za długi wał może uszkodzić skrzynię ciągnika, za krótki – rozłączyć się w pracy. Brak osłony to jedna z najczęstszych przyczyn poważnych wypadków w gospodarstwach.

Jak zbudowany jest wał WOM

Wał przegubowo-teleskopowy przenosi napęd z wałka odbioru mocy ciągnika na maszynę. Składa się z dwóch przegubów krzyżakowych, rur teleskopowych przesuwających się względem siebie i osłony z tworzywa, która obraca się niezależnie od wału. W wielu maszynach wał ma też sprzęgło przeciążeniowe – kołkowe, cierne lub zapadkowe – albo sprzęgło jednokierunkowe.

Dobór wału do maszyny

Przy zakupie używanej maszyny z ogłoszenia często okazuje się, że wał został skrócony do innego ciągnika albo w ogóle go brakuje. Dobierając nowy, zwróć uwagę na:

  • klasę wału – dobiera się ją do mocy i momentu obrotowego przenoszonego przez maszynę; zbyt słaby wał szybko zniszczy krzyżaki,
  • końcówki – liczbę wielowypustów po stronie ciągnika (najczęściej 6 przy 540 obr./min i 21 przy 1000 obr./min) i po stronie maszyny,
  • długość – zmierzoną w najkrótszej i najdłuższej pozycji pracy,
  • sprzęgło – takie, jakie przewidział producent maszyny.

Jak skrócić wał

Długość ustala się przy połączonym ciągniku i maszynie. Rozsuń wał na dwie połówki i przyłóż je obok siebie w najkrótszej pozycji pracy, czyli zwykle przy podniesionej maszynie i skręcie. Rury nie mogą się w tym położeniu dobijać – zostaw zapas kilku centymetrów. Następnie sprawdź najdłuższą pozycję: rury powinny zachodzić na siebie na co najmniej jedną trzecią długości, a nigdy mniej niż wymaga producent.

Skróć obie rury i osłony o tę samą długość, usuń zadziory pilnikiem i dokładnie oczyść wnętrze z opiłków. Na koniec nasmaruj rury przed złożeniem.

Smarowanie: krzyżaki i rury

Krzyżaki smaruje się zwykle co 8–50 godzin pracy, zgodnie z instrukcją wału – w nowszych wałach interwały są dłuższe. Rury teleskopowe też wymagają smaru, bo bez niego trudno je przesuwać i szybciej się zużywają. Nie zapominaj o smarowaniu pierścieni osłony – zatarta osłona zaczyna obracać się z wałem, co jest bardzo niebezpieczne.

Po sezonie oczyść wał, przesmaruj wszystkie punkty i przechowuj go w suchym miejscu, najlepiej w pozycji poziomej.

Objawy zużycia

  • stuki przy ruszaniu i zmianie obciążenia – zużyte krzyżaki,
  • drgania przy wyższych obrotach – wygięta rura lub źle ustawione widełki,
  • luz na wielowypustach – zużyta końcówka lub wałek ciągnika,
  • pęknięta lub podarta osłona – do natychmiastowej wymiany.

Pamiętaj, że widełki na obu końcach wału muszą leżeć w tej samej płaszczyźnie. Złe ustawienie powoduje nierównomierną pracę i drgania przenoszone na maszynę.

Bezpieczeństwo przede wszystkim

Obracający się wał bez osłony wciąga ubranie w ułamku sekundy. Dlatego osłona musi być kompletna i zabezpieczona łańcuszkami przed obracaniem, a osłona na ciągniku i na maszynie – na swoim miejscu. Nigdy nie przechodź nad pracującym wałem i nie obsługuj maszyny przy włączonym WOM. Przed jakąkolwiek pracą przy wale wyłącz silnik i wyjmij kluczyk.

Gdy osłona jest zniszczona, wymień ją lub cały wał. Nowe wały przegubowo-teleskopowe oraz osobno krzyżaki, osłony i sprzęgła są łatwo dostępne, a ich koszt jest niewielki w porównaniu z ryzykiem wypadku lub zniszczenia skrzyni ciągnika.