Krótko: wał przegubowo-teleskopowy musi mieć odpowiednią długość, zakres pracy i klasę wytrzymałości do maszyny, regularnie smarowane krzyżaki i rury oraz kompletną osłonę. Za długi wał może uszkodzić skrzynię ciągnika, za krótki – rozłączyć się w pracy. Brak osłony to jedna z najczęstszych przyczyn poważnych wypadków w gospodarstwach.
Jak zbudowany jest wał WOM
Wał przegubowo-teleskopowy przenosi napęd z wałka odbioru mocy ciągnika na maszynę. Składa się z dwóch przegubów krzyżakowych, rur teleskopowych przesuwających się względem siebie i osłony z tworzywa, która obraca się niezależnie od wału. W wielu maszynach wał ma też sprzęgło przeciążeniowe – kołkowe, cierne lub zapadkowe – albo sprzęgło jednokierunkowe.
Dobór wału do maszyny
Przy zakupie używanej maszyny z ogłoszenia często okazuje się, że wał został skrócony do innego ciągnika albo w ogóle go brakuje. Dobierając nowy, zwróć uwagę na:
- klasę wału – dobiera się ją do mocy i momentu obrotowego przenoszonego przez maszynę; zbyt słaby wał szybko zniszczy krzyżaki,
- końcówki – liczbę wielowypustów po stronie ciągnika (najczęściej 6 przy 540 obr./min i 21 przy 1000 obr./min) i po stronie maszyny,
- długość – zmierzoną w najkrótszej i najdłuższej pozycji pracy,
- sprzęgło – takie, jakie przewidział producent maszyny.
Jak skrócić wał
Długość ustala się przy połączonym ciągniku i maszynie. Rozsuń wał na dwie połówki i przyłóż je obok siebie w najkrótszej pozycji pracy, czyli zwykle przy podniesionej maszynie i skręcie. Rury nie mogą się w tym położeniu dobijać – zostaw zapas kilku centymetrów. Następnie sprawdź najdłuższą pozycję: rury powinny zachodzić na siebie na co najmniej jedną trzecią długości, a nigdy mniej niż wymaga producent.
Skróć obie rury i osłony o tę samą długość, usuń zadziory pilnikiem i dokładnie oczyść wnętrze z opiłków. Na koniec nasmaruj rury przed złożeniem.
Smarowanie: krzyżaki i rury
Krzyżaki smaruje się zwykle co 8–50 godzin pracy, zgodnie z instrukcją wału – w nowszych wałach interwały są dłuższe. Rury teleskopowe też wymagają smaru, bo bez niego trudno je przesuwać i szybciej się zużywają. Nie zapominaj o smarowaniu pierścieni osłony – zatarta osłona zaczyna obracać się z wałem, co jest bardzo niebezpieczne.
Po sezonie oczyść wał, przesmaruj wszystkie punkty i przechowuj go w suchym miejscu, najlepiej w pozycji poziomej.
Objawy zużycia
- stuki przy ruszaniu i zmianie obciążenia – zużyte krzyżaki,
- drgania przy wyższych obrotach – wygięta rura lub źle ustawione widełki,
- luz na wielowypustach – zużyta końcówka lub wałek ciągnika,
- pęknięta lub podarta osłona – do natychmiastowej wymiany.
Pamiętaj, że widełki na obu końcach wału muszą leżeć w tej samej płaszczyźnie. Złe ustawienie powoduje nierównomierną pracę i drgania przenoszone na maszynę.
Bezpieczeństwo przede wszystkim
Obracający się wał bez osłony wciąga ubranie w ułamku sekundy. Dlatego osłona musi być kompletna i zabezpieczona łańcuszkami przed obracaniem, a osłona na ciągniku i na maszynie – na swoim miejscu. Nigdy nie przechodź nad pracującym wałem i nie obsługuj maszyny przy włączonym WOM. Przed jakąkolwiek pracą przy wale wyłącz silnik i wyjmij kluczyk.
Gdy osłona jest zniszczona, wymień ją lub cały wał. Nowe wały przegubowo-teleskopowe oraz osobno krzyżaki, osłony i sprzęgła są łatwo dostępne, a ich koszt jest niewielki w porównaniu z ryzykiem wypadku lub zniszczenia skrzyni ciągnika.

